|
Ramon Stoppelenburg (1976) is een duizendpoot. Momenteel is hij werkzaam als literair agent, samensteller en marketingproducent. Van 2001 tot 2003 reisde hij door achttien landen zonder zelf een cent uit te geven, via zijn internetproject letmestayforaday.com. Voor dit project schreef hij columns en kwam hij wekelijks op de radio om verslag te doen. Na terugkomst in Nederland gaf uitgeverij Nijgh en Van Ditmar een boek uit met zijn reisverhalen. Sinds enkele jaren werkt Ramon als freelancer en doet hij alleen nog maar dingen die hij leuk vindt. Onlangs verscheen de door hem samengestelde verhalenbundel Fasten your seatbelt met daarin twintig nieuwe verhalen van Nederlandse auteurs. Je bent ongelooflijk veelzijdig, van schrijver tot internetontwikkelaar en van model tot literair agent. Welke van de dingen die jij doet heeft jouw absolute prioriteit en waarom? Ik stel géén prioriteiten. Ik heb er op mijn dertigste voor gekozen om enkel nog dingen te ondernemen die ík leuk vind. De 40-urige werkweek op een kantoor zou best heel gezellig kunnen zijn, maar is mentaal dodelijk voor mij. Ik stomp dan helemaal af en ik kan het weten: ik heb het exact één jaar volgehouden. Ik heb meer dan dertien jaar ervaring met het internet en kan daarmee dus veel betekenen voor anderen. Dat betekent hier en daar een website ontwikkelen of adviezen geven aan een grote Nederlandse zorgverzekering in hoe ze zichzelf het beste op het internet kunnen profileren om meer polissen te verkopen. Daarnaast kan ik internetvideo's produceren waar mijn opdrachtgevers zeer tevreden mee zijn. Ik ben een autodidact en leer alles spelenderwijs en omdat ik het interessant vind om uit te zoeken hoe dingen werken. En dat ik op mijn leeftijd nog gevraagd word door modellenbureaus om ergens model te staan als verkeersinspecteur, gevangenisbewaker, pakketbezorger of vrachtwagenchauffeur is gewoon lachwekkend. Ik weet dat ik geen supermodel ben, maar blijkbaar heb ik wel de commerciële kop die overal voor ingezet kan worden. Wellicht kunnen ze mij daar over vijf jaar niet meer gebruiken omdat ik dan te oud word… Over de vrijheid die ik heb en de werkzaamheden die ik verricht, heb ik ook het gevoel dat ik 'verder' kom in het leven. Van de ene opdracht komt de andere en meer uitdagingen staan voor de deur en voor ik het weet train ik voor een klim van de Kilimanjaro, omdat ik een website heb ontwikkeld voor een nieuwe reisorganisatie. Als ik dan weken aan zo'n site en een video over die expeditie heb gewerkt, dan wil ik dat ding ook maar eens zelf gaan bewonderen. Eind 2004 verscheen het boek 'Letmestayforaday' van jouw hand, waarvan meer dan tienduizend exemplaren over de toonbank zijn gegaan. Voor dit project ben je bijna twee jaar op pad geweest zonder één cent uit te geven en kreeg je enorm veel media-aandacht. Je bent zelfs tot internetpersoonlijkheid van het jaar benoemd. Hoe ben je op dit originele idee gekomen? Laat ik dit eens vertellen met het onderstaande fragment uit dat boek: "Nadat ik in de herfst van 1999 met een paar vrienden van Zwolle naar Madrid en Barcelona was gereden, in een oude rammelbak die ik van een docent journalistiek had overgenomen, wilde ik de week daarna wéér. Een jaar later stelde ik mijn vrienden voor om nog een keer zo'n gezellige road trip te maken. Maar geen van hen had de financiële middelen, de tijd, laat staan een auto, want mijn wagen was na die eerste reis direct naar de sloop afgevoerd. Ik kon alleen maar dromen over vakanties naar het buitenland. Op een decemberavond in 2001 zat ik wat te zappen. Het was al laat en er was niets bijzonders op tv, behalve herhalingen, suffe belspelletjes, tellsell-programma's en een Amerikaanse talkshow, Jenny Jones. Het onderwerp van die talkshow was: 'jonge internet ondernemers'. In het programma kwamen gasten aan het woord die met een ludiek idee succesvolle internetondernemers waren geworden. De Amerikaan Rich Schmidt vertelde hoe hij een website had gemaakt, genaamd Sendmeadollar.com. In ruil voor een dollar op zijn bankrekening kon je een bericht achterlaten op zijn site. Hij had al aardig wat berichten geplaatst en zijn dollartellertje stond op dat moment op drieduizend dollars. Gefascineerd volgde ik het programma. Wat een slimme manier om geld te verdienen." "Toen begon het me te dagen. Als Rich Schmidt om geld kon vragen, waarom zou ik dan niet een slaapplaats kunnen vragen? Ik zocht het internet af naar websites van mensen die vroegen om een slaapplaats tijdens hun wereldreis, maar kon niets vinden. Ik wilde dan zelf wel zo'n website bouwen, maar daarvoor had ik allereerst een pakkende naam nodig. Ik pakte een vel papier en begon mogelijke domeinnamen op te schrijven. Een paar minuten later had ik de perfecte naam: Letmestayforaday.com. Deze titel dekte de lading van mijn idee en het klonk nog goed ook. Ik werkte het internetproject de daarop volgende maanden uit. Voor 35 gulden registreerde ik de domeinnaam Letmestayforaday.com. Ik maakte een officieel Letmestayforaday-logo, scande foto's van mezelf in en schreef een introductiepagina op de website. 'Zou u mij willen uitnodigen?' Ik had bedacht dat ik naast het vragen om een slaapplaats ook een tegenprestatie zou leveren. Ik zou dagelijks verslag doen van mijn reizen, over de mensen die ik ontmoette en hun leven." Was het altijd al het plan om van deze reisverhalen een boek uit te geven? Ik had daar nooit actief over nagedacht, maar met columns in de krant en meer dan 750 uitvoerige dagboekverslagen op de website zat zoiets er wel aan te komen. Pas toen ik na twee jaar reizen weer in Nederland was, kreeg ik aanbiedingen van zes uitgeverijen. Die ben ik allemaal afgelopen en toen geëindigd bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar. Wat is het gekste dat je hebt meegemaakt dankzij dit project? Het is niet zozeer de gekste ervaring, maar eerder het feit dat het me gelukt was, terwijl iedereen in het begin zei: "Wie haalt jou nou in hemelsnaam in huis?" en "Hoe denk je in hemelsnaam gratis oceanen over te kunnen?" Er zijn teveel hoogtepunten om er de meest vreemde ervaringen uit te halen, maar waar ik het meest genoten heb, was bij de Inuit in het koude noorden van Canada en tussen de inwoners van de townships in Zuid-Afrika. Bij mensen die zo weinig hèbben en toch zo ontzettend gelukkig zijn met hun leven, dat inspireerde mij enorm. Het is zo moeilijk voor te stellen voor een 'rijke' westerling. We kunnen alles kopen als je een beetje spaart en dan nog zijn we niet altijd intens gelukkig. Zou je nog een keer zo lang van huis weg gaan? Ja, maar niet middels een dergelijk internetproject. Ik werd erg geleefd door de media en was totaal afhankelijk van andere mensen. Daar was ik dan te gast en daar moet je je ook iedere dag naar gedragen. En dagelijks verslag doen. En dagelijks weer verder reizen. Het was mentaal een hele onderneming om het zó lang vol te houden. Eind mei verscheen de verhalenbundel 'Fasten your seat belt!' met daarin twintig verhalen over vliegen. Jij hebt de bundel samengesteld. Hoe ben je op dit idee gekomen en hoe ben je te werk gegaan? Er zijn ieder jaar een aantal goedkope verhalenbundels met reisverhalen. Neem bijvoorbeeld Inpakken & Wegwezen of zo'n pocket als Nooit meer de Provence. Maar het gaat altijd over iets dat gebeurt op de plaats van bestemming tijdens de vakantie in het buitenland. Er was nog helemaal niets dat over de tocht daarheen verhaalde, zoals in het vliegtuig. Terwijl er genoeg kan gebeuren ín een vliegtuig en tegenwoordig iedereen voor een paar honderd euro al kan afvliegen naar een strand in Turkije. Dus vandaar dat ik na ging denken over een verhalenbundel over vliegen. Ik heb toen een dertigtal auteurs gevraagd om daar eens over na te denken. Zo'n twintig van hen reageerden enthousiast en waren al in de pen geklommen. Ze wilden weten wanneer de deadline was en hoe het verder allemaal zou verlopen. Toen had ik nog niet eens een uitgeverij! Om uitgeverijen eens goed te overtuigen van een mogelijk succes van een dergelijke bundel, heb ik een video geproduceerd waarbij het idee werd toegelicht. In een stoer filmpje kwamen vervolgens ook de namen voorbij van de bekende en onbekende auteurs, die hun medewerking inmiddels hadden toegezegd. Uitgeverijen hoefden maar 'ja' of 'nee' te zeggen. Uiteindelijk belandde ik bij uitgeverij Foreign Media Books, daar wilden ze deze bundel graag onderbrengen in hun vrij nieuwe imprint Trademark. Er werd een deadline gesteld, auteurscontracten getekend en het echte werk kon beginnen. Uiteindelijk was het de bedoeling dat ik zelf ook een bijdrage zou schrijven, maar door met alle andere verhalen bezig te zijn, zakte de inspiratie steeds verder weg. Het was ook niet nodig: er zaten zulke mooie juweeltjes van verhalen bij! Is het je bevallen om een bundel samen te stellen en zou je weer zo'n project opstarten nu je weet hoeveel tijd het kost? Het is mij enorm bevallen. Een redacteur van een andere uitgeverij had veel ervaring met bloemlezingen en waarschuwde mij al voor de hoeveelheid hoofdpijn die het teweeg kon brengen, maar ik heb nergens last van gehad. Ik vond het geweldig om te communiceren met de auteurs, ze te motiveren en 'aan het lijntje te houden'. Om 's avonds in kroegen verhalen door te nemen met de auteurs ('Ik zou het vliegtuig niet laten ontploffen aan het einde, dat is zo zonde van het mooie verhaal') en uiteindelijk alles te verwerken voor de bundel. Er vielen helaas auteurs af, omdat de uitgeverij ook hoge eisen stelde aan de 'literaire' inhoud, maar dat is voor iedereen een leermoment. Rijk word je niet van schrijven, tenzij je enkel bestsellers schrijft of samenstelt. Het zou al heel gaaf zijn als er na verschijning snel een tweede druk nodig is. Het gaat mij meer om het plezier van ermee bezig zijn en om uiteindelijk iets moois te kunnen presenteren waar iedereen, ook de auteurs, trots op kan zijn. Kunnen we in de toekomst romans van jouw hand verwachten? Wat wil je op schrijfvlak bereiken? Zijn er dingen die je graag nog wilt schrijven? Onderwerpen die je graag aan de kaak wil stellen? Er zitten genoeg verhalen in mijn hoofd en ik zit ook vol met ideeën. Maar de noodzaak om iets te moeten opschrijven, heb ik nog niet. Ik ben momenteel bezig om de rechten van Letmestayforaday te verkopen aan het buitenland, omdat er enorm veel interesse is van mijn voormalige websitelezers. Dus heb ik een aantal buitenlandse uitgeverijen gesproken. Die willen natuurlijk ook weten of er meer aan mij te verdienen valt in de toekomst, dus gaan er wat ideeën over en weer en kunnen ze soms heel enthousiast reageren, omdat het uniek is en zij er een uniqe selling point in zien. Maar dan is het altijd nog een idee en mag het echte schrijven, schrappen en schaven nog beginnen. Laat ik daar maar lekker de tijd voor nemen. Hoe ziet een gemiddelde dag er voor jou uit? Ben je snel afgeleid? Wat kan jou afleiden? Wat zijn jouw grootste struikelblokken als je een verhaal schrijft? Als freelancer zit ik regelmatig bij bedrijven op kantoor en werk ik daar aan verschillende opdrachten. Voor andere klussen werk ik weer makkelijker vanuit huis en dat biedt weer de vrijheid om de tijd zelf in te delen. Ik werk het liefste 's nachts, dan kan ik niet gestoord worden en ga ik voluit. Of ik nu concepten moet uitschrijven, teksten moet redigeren, websites ontwikkel of schrijf. Dan lijk ik op een automatische piloot te staan en schrik ik als de klok al 4.00 uur aangeeft. Nu al? Het enige struikelblok bij verhalen schrijven is dat het verhaal er gewoon nog niet is. Dan ben ik te snel. Ik kan niet naar een knipperende cursor op een witte achtergrond kijken en bedenken 'wat ik nu weer eens zal schrijven'. Er moet bij mij eerst een implosie plaatsvinden in mijn hoofd, waarbij een denkbeeldig alarmlicht gaat knipperen en ik ontzettend snel wat punten op papier moet pennen om het niet te vergeten. En dan gaan er dingen rijpen en komt er langzaam iets op papier. Daarna moet er nog aan gewerkt worden: verplaatsen, herschrijven, opnieuw beginnen, et cetera. Misschien ben ik te streng voor mezelf, maar als iets maar een zesje wordt, dan hoeft het niet meer. Ik pest redacteuren van uitgeverijen ook graag als ze vragen of ze ooit iets van mij kunnen verwachten. Dan zeg ik dat ik enkel een roman ga schrijven, als ik weet dat er minstens 10.000 exemplaren verkocht worden. En dat is steeds moeilijker. Je moet je als auteur tegenwoordig gelukkig prijzen als drie romans in totaal zo'n oplage halen. Schrijven hoeft gelukkig ook niet. Ik haal er plezier uit, maar dat haal ik ook uit zoveel andere dingen. Dus dat komt misschien later wel. Hoe ziet jouw werkplek eruit? Kan je overal werken of zijn er bepaalde voorwaarden waar de omgeving aan moet voldoen? Ik moet heel eerlijk bekennen dat ik het beste werk in het buitenland, omdat ik dan toch al moet toegeven aan veranderingen; de taal, de tijd, de cultuur, het eten, het klimaat. Die dingen doen méér met mij en mijn hoofd dan het uitzicht vanaf mijn werkkamer thuis. Het is waarschijnlijk ook de noodzakelijke afstand die ik dan heb met Nederland: alsof het dan makkelijker wordt en ik daar pas de relevante zaken ècht zie. Waar haal je je inspiratie uit? Leven, lezen en genieten. En veel om mij heen kijken, meer dan je voor mogelijk houdt. Denk je een nieuw verhaal tot in de puntjes uit voor je begint te schrijven of leidt een verhaal al snel een eigen leven? Ik sprak Ricus van de Coevering over zijn roman Sneeuweieren en hij was er gewoon voor gaan zitten. Hij is begonnen en opeens trok de man waar hij over schreef een overall aan en was hij een boer. En dan gaan we verder op een boerderij en dan groeit er een intens mooie roman uit. Het zou zo mooi zijn als ik dat ook zou kunnen, maar die manier werkt nu eenmaal niet bij mij. Ik moet die bliksem in mijn hoofd hebben en een eureka!!!-gevoel hebben, voordat er ook maar puntjes op papier komen. Naast tekst die vermaak als doel heeft, schrijf je ook veel zakelijke teksten. Merk je veel verschil in je aanpak? Wat vind je leuker om te doen? Het gaat bij schrijven altijd om het publiek. Daar denk ik aan bij eigenlijk alles wat ik doe. Bij een eigen tekst is het doel mogelijk vermaak van de lezer, maar bij een zakelijke tekst is er een belangrijk doel. Er moet iets verkocht worden, de klant moet betrokken worden bij een merk, et cetera. Dan schrijf ik zakelijke teksten op die manier. Een onderbuikgevoel geeft mij aan of ik goed ga. Ik gebruik ook vaak mijn moeder als ijkpunt. Zou zij het snappen, zou zij verder lezen, zou ze het product aanschaffen, zou ze de weg weten op de website? En voor jongeren mag het allemaal wat sneller en flitsender, maar wel steviger want het zijn multi-taskers die je zó wegzappen. Sinds enkele maanden bied jij ook je diensten aan als literair agent, een dienst die in de Nederlandse boekenwereld nog niet echt bekend is. Wat versta je hier precies onder en wat kun jij bieden aan schrijvers zonder uitgever? Een literair agent kan auteurs begeleiden in het traject naar de publicatie van een boek. Of het nu gaat om poëzie, fictie of non-fictie. Ik heb veel ervaring opgedaan met uitgeverijen, ik heb de stapels ingezonden manuscripten zien liggen en weet hoe ze daar mee omgaan en hoe belangrijk die eerste indruk is van een tekst of een idee, of van de auteur zelf. Auteurs ondersteunen om van hun 'eigen ding' iets moois te maken, zodat ook uitgeverijen er iets in zien, is een geweldige bezigheid. En dan heb ik de mogelijkheid om bij diverse uitgeverijen binnen te stappen en die stapel manuscripten te passeren en ze te melden dat ik wellicht een ruw diamantje heb gevonden. En als ze toehappen, dan is het mooi voor de auteur en kan eigenlijk het echte werk beginnen. Hoe ga je precies te werk? Waarop selecteer jij teksten? Iedereen kan - op bepaalde voorwaarden - werk insturen. Waar ik dan vooral op let, is de techniek, de intelligentie, persoonlijkheid van de auteur en de snelheid waarin iets verteld wordt. Dit zijn allemaal belangrijke elementen waar uitgeverijen ook als eerste naar kijken. Kan de auteur wel schrijven? Gaat het èrgens over? Is de auteur zelf een persoon die zijn boek kan verkopen met zijn enthousiasme? Schrijft hij zijn verhaal in het juiste tempo? Kun je een voorbeeld geven van een boek of een schrijver die door jou bij een uitgeverij is ondergebracht en vertellen hoe dit proces precies is verlopen? Dit is een langdurig proces en verloopt niet zo snel. Als een uitgeverij toehapt, kan er pas een jaar later iets op de plank liggen. Ondertussen begeleid ik nu een aantal auteurs, die aan het werk zijn en soms stuur ik ze bij. Een aantal van de debuterende schrijvers in Fasten your seat belt! heeft inmiddels aangegeven, dat ze graag door mij begeleid willen worden in de toekomst en daar zitten mooie ontdekkingen tussen. Maar ook auteurs moeten zichzelf ontwikkelen en dat kost nu eenmaal tijd. Wat kosten jouw diensten voor een auteur? Blijft hij/zij levenslang aan jou verbonden of is jouw dienstverlening eenmalig? De begeleiding is dan wel tijdrovend, maar er wordt door niemand iets verdiend zolang er niets verkocht wordt in de boekhandel. Ik probeer auteurs te helpen in de onderhandelingen over hun auteurscontract en vraag slechts een klein percentage van de royalty's, die ze pas een jaar na publicatie ontvangen. Ik doe het ook niet voor het brood op de plank, maar eerder om de onbekende schrijver en zijn werk te stimuleren en te promoten bij de uitgeverijen. En een auteur is te allen tijde vrij om het voortaan zelf te regelen. Dus niemand zit aan mij vast of iets dergelijks. Als je als gepubliceerd schrijver stevig in je schoenen staat, kun je zelf een heel eind komen. Onder de lezers van Blanco Regel zijn veel mensen die graag willen debuteren. Kun je hen wat tips geven? Lees, schrijf en laat lezen. Neem alle op- en aanmerkingen van anderen mee en doe daar ook iets mee, want je lezers zijn wel je publiek. En sta open voor veranderingen. Een manuscript bij een uitgeverij komt mogelijk niet eens in de buurt van het uiteindelijke resultaat in druk, want als de uitgeverij iets anders wil, moet je meebuigen. Zij hebben het commerciële verstand van de verkoop en de interesses van hun marktgebied. Als je eigenwijs blijft, wordt de uitgever dat ook en komt er geen boek. Op je website staat dat je aan 'creatief management' doet. Kun je vertellen wat dit precies inhoudt en wat je doelgroep is? Als literair agent begeleid ik (beginnende) auteurs, maar dat doe ik ook voor kleinkunstenaars. Ik ben gewoon hier en daar mensen gaan helpen en ondersteunen in hun werkzaamheden en hoop dat ze langzaam groter worden. Of dat nu schilderwerk is of podiumkunst. De kunstenaar is meestal met zijn eigen werk bezig en ik denk dan aan de mogelijkheden die dat biedt. Kan de entertainer een groter publiek bedienen? Zou er genoeg interesse zijn in een tentoonstelling? Zijn er organisatoren die ze willen boeken? Je doet van alles met internet, zoals websites, boektrailers en videopresentaties voor auteurs. Denk je dat boeken tegenwoordig een virtueel jasje nodig hebben om onder de aandacht gebracht te kunnen worden? Ik adviseer opdrachtgevers wat er mogelijk is áls ze iets met het internet willen doen. Dat een uitgeverij vervolgens de opdracht geeft dat een website, een blog of een boek een filmpje over het boek moet hebben, dan is dat hun keuze. Ik geef wel altijd aan dat de MTV-generatie volwassen is geworden, een baan heeft en over geld beschikt. Dat was vroeger wat anders. Met slechts een omslagfoto en de flaptekst van een boek heb je dát publiek niet. Die generatie wil liever op afspelen klikken en iets 'ervaren'. En als je ze niet vast kan houden, zijn ze weg. Daar zit altijd de uitdaging voor iedereen die met internet bezig is. Wat is naar jouw idee in deze interneteconomie de sleutel om een debutant onder de aandacht te krijgen? Mag ik dat geheim even mooi voor mezelf houden? Wacht maar af. Denk je dat het gedrukte boek nog toekomst heeft of verwacht je dat alles straks elektronisch gaat? Er zullen over vijftig jaar nog steeds boeken gedrukt worden, daar maak ik me geen zorgen om. Maar wellicht worden er minder gedrukt en leest men straks ook gemakkelijk op een apparaat of op digitaal papier, zodat die Geert Mak niet meer zo zwaar is. We kunnen er nog weinig voorstelling van maken, dus begint men snel met doemdenken. Vroeger zagen de doemdenkers ook geen heil in het internet, de digitale tweedimensionale informatiesnelweg, maar de snelwegen werden onderhouden en uitgebreid en tegenwoordig kan de gemiddelde mens niet echt zonder internet. Hoe het ook verspreid wordt, uiteindelijk gaat het om het vertellen van een verhaal. En verhalenvertellers zullen nooit verdwijnen. Wat ervaar jij op dit moment als probleem in de Nederlandse literaire wereld? Het probleem ligt 'm in de boekhandel: daar is amper plaats voor alle boeken die uitgeverijen op de markt brengen. De boekhandel bestelt uiteindelijk waar híj in gelooft en plek voor heeft. Hij bestelt twintig exemplaren van een nieuwe roman, maar bestelt vervolgens niet méér van datzelfde boek als de stapel op is. Dan moet er weer een ander boek voor in de plaats komen. Dan denken de uitgeverijen dat het wel lekker gaat met hun boeken, maar er worden vervolgens minder exemplaren verkocht van één titel. Om de voorraad in de hand te houden, gaan die boeken snel in de ramsj, wat weer nadelig is voor de inkomsten van de auteur. Vandaar de reden dat uitgeverijen zich meer en meer gaan richten op andere manieren van promotie en verkoop. Boeken krijgen eigen websites, auteurs worden soms gedwongen om óók te gaan bloggen over hun dagelijkse leven, zodat de lezer ingepakt wordt om dat boek maar online te bestellen. Lees je zelf veel en wie zijn je favoriete schrijvers/ boeken? Ik lees boeken wanneer ik daar nog vrije tijd voor over heb. Het liefst Nederlandse literatuur omdat dat ook mijn werkgebied is en ik bij wil blijven. Ik heb op vakantie intens genoten van Steven van de Vijvers Afrika is besmettelijk, zijn verhaal over zijn ervaring als Arts zonder Grenzen in Congo. Zo'n boek moet voor veel mensen net zo'n eye-opener worden als Joris Luyendijks Het zijn net mensen. Ik ben benieuwd naar nieuw werk van Elle van Rijn, want haar eerste twee romans heb ik verslonden. Datzelfde geldt voor Enne Koens na haar debuut Tot alles gezegd is en Hans Hogenkamp na Excuses voor het ongemak. Ik hoop dat Alex Boogers weer wil schrijven na Het sterkste meisje van de wereld of De autobiografie van een mislukt schrijver, want zo mislukt is hij echt niet. Ton van der Lee mag van mij verplicht worden om jaarlijks een boek af te leveren. Zijn ervaringen als westerling op het Afrikaanse continent hebben mij altijd aangegrepen. En het is mooi hoe Arjen Lubach (ook in Fasten your seat belt!) zich aan het ontwikkelen is na zijn debuut Mensen die ik ken die mijn moeder hebben gekend. Ik was niet echt onder de indruk van de Grunberg-stijl, die hij daarin hanteerde, maar Bastaardsuiker heeft mij zeker weten te boeien en laat zien dat wat hij produceert steeds mooier wordt. Jan van Mersbergen (Morgen zijn we in Pamplona) is niet bekend bij het grote publiek en lijkt in het geheim prachtige juwelen te schrijven. Misschien moet dat ook maar geheim blijven. Internationaal gezien geniet ik van Junot Díaz' Het korte maar wonderbare leven van Oscar Wao, een overdonderend talent, en ontbreken Michel Faber en Michel Houellebecq niet in mijn boekenkast. Mag ik het hierbij laten? Waar erger jij je aan in boeken? Ik krijg veel boeken opgestuurd en zie soms hoe weinig tijd een uitgeverij erin gestoken heeft en word vaak teleurgesteld. Het idee is zo mooi, maar waarom is de uitwerking dan zo slordig? Zo ontzettend zonde. En daarnaast zijn er genoeg boeken, waarbij ik me afvraag of de schrijver wel moet schrijven. Als iets te geforceerd geschreven is en het plot is te dun, dan ga ik me echt afvragen wat de auteur in hemelsnaam voor ogen had toen hij of zij aan het schrijven was. Ga alsjeblieft iets anders doen, denk ik dan. Met welk woord zou jij jezelf omschrijven? Aanjager. Wat kunnen we van jou verwachten in de toekomst? Denk je dat je je ooit op één vakgebied gaat focussen? Ik denk niet aan de toekomst. Ik heb mezelf in de laatste tien jaar zo zien genieten van alles wat ik doe, dat ik daar niet actief over nadenk. In mijn agenda plan ik niet verder dan zes maanden en dat geeft de vrijheid en de spannende onzekerheid dat de toekomst niet bekend is. Dat houdt mij dan ook scherp en creatief. Mijn motto is ook: Later komt nooit. Ik leef nu en daarom haal ik nu alles uit het leven. Ik eindig Letmestayforaday ook een beetje daarmee: "Ik ben tevreden met wat ik heb en ga met verwondering iedere dag van het leven aan. Niets is onmogelijk, zelfs zonder een cent op zak de wereld rond niet." © 2008, Carien Touwen |